Paxillus involutus, paxilo enrollado
- Paxillus involutus
- Tóxica o mortal
- José Mora Gómez
- Comestibilidad Tóxica o mortal
- Toxicidad Alta
- Temporada Verano y otoño, con mayor presencia tras lluvias.
- Hábitat Ectomicorrízica en bosques de frondosas y coníferas, en suelos ácidos o neutros. Frecuente...
Características principales
Paxillus involutus es una seta relativamente común, de sombrero pardo-ocráceo con el margen fuertemente enrollado en ejemplares jóvenes y láminas decurrentes que se manchan de pardo al roce. Durante años se consideró comestible tras cocción, pero hoy se reconoce como peligrosa: puede provocar intoxicaciones graves, incluso mortales, por mecanismos inmunológicos en algunas personas.
- Rasgo clave: margen del sombrero muy enrollado (involuto) en juventud.
- Láminas decurrentes que se oscurecen al tocar.
- Especie tóxica: no consumir.
Hábitat y temporada
Es una especie ectomicorrízica y aparece en bosques de frondosas y coníferas, en suelos ácidos o neutros, a menudo cerca de abedules, hayas, robles y pinos. También puede encontrarse en parques y jardines arbolados. Fructifica principalmente en verano y otoño.
- Ambientes: bosques, bordes, parques, jardines.
- Asociaciones: abedul, haya, roble, pino y otros árboles.
- Época: verano a otoño, tras lluvias.
Cómo encontrarla
Busca sombreros pardos en el suelo, a menudo en grupos, con margen enrollado y superficie algo aterciopelada. Levanta un ejemplar y observa láminas decurrentes de color crema a ocre que se manchan de pardo al presionar. El olor es suave y no ayuda mucho; la reacción al roce es más útil.
- Claves rápidas: margen enrollado + láminas decurrentes manchantes.
- Consejo: fotografiar el margen y el cambio de color en láminas al tacto.
Precauciones y recolección
No consumir. La intoxicación por Paxillus involutus puede ser grave y no depende solo de la cocción. Evitar confundirla con setas comestibles pardas. Si se recolecta para estudio, mantenerla separada y lavarse las manos tras manipularla.
Curiosidades históricas y uso en la cocina
Es un caso paradigmático en micología aplicada: fue considerada comestible en el pasado, pero se han documentado cuadros graves (incluida anemia hemolítica) asociados a su consumo repetido. Hoy se cita como ejemplo de por qué las tradiciones culinarias con setas pueden cambiar con nueva evidencia. En cocina está descartada.
No consumir la seta del gualde debido a su toxicidad.
Propiedades
Descripción: Sombrero de 40 a 150 mm, convexo y luego aplanado a deprimido, a veces embudado; margen fuertemente enrollado en ejemplares jóvenes, persistente durante bastante tiempo; superficie seca, finamente tomentosa o aterciopelada, pardo-ocrácea a pardo oliva, oscureciendo con la edad. Láminas decurrentes, apretadas, bifurcadas y anastomosadas en ocasiones, de crema a ocre, manchándose rápidamente de pardo al roce o presión; arista entera. Pie de 30 a 80 mm por 8 a 20 mm, cilíndrico o algo engrosado, concolor o algo más pálido, sin anillo ni volva. Carne amarillenta a ocrácea, firme, pardeando al corte; olor suave, sabor algo ácido o poco marcado. Esporada pardo ocrácea. Microscopia orientativa: esporas elipsoidales lisas; trama de láminas con hifas características del grupo Paxillaceae.
Toxicidad: Alta; intoxicación grave, a veces mortal.
Comestibilidad: Tóxica; no apta para el consumo.
Propiedades medicinales: No tiene uso medicinal seguro. Es una especie tóxica y no debe emplearse con fines terapéuticos ni alimentarios.
Identificación
Método de identificación: Claves: sombrero pardo con margen muy enrollado, láminas decurrentes que se manchan de pardo al roce, esporada pardo ocrácea y crecimiento en suelo bajo árboles (micorrízica). Diferenciales: evitar confusión con setas embudadas comestibles observando que aquellas no suelen manchar así y no tienen láminas tan decurrentes y manchantes. Confirmación: esporada y reacción de pardeamiento, y, si se requiere, microscopía.
Temporada: Verano y otoño, con mayor presencia tras lluvias.
Hábitat: Ectomicorrízica en bosques de frondosas y coníferas, en suelos ácidos o neutros. Frecuente con abedules, hayas, robles y pinos; también en parques y jardines arbolados.
Distribución geográfica: Amplia distribución en regiones templadas del hemisferio norte, especialmente en Europa y Norteamérica, común en bosques y zonas arboladas con hospedadores adecuados.
Conservación
Estado de conservación: No evaluada globalmente; especie común y no amenazada.
Clasificación taxonómica
Nombre científico: Paxillus involutus (Batsch) Fr.
Rango taxonómico: species
- Reino: Fungi
- Filo: Basidiomycota
- Clase: Agaricomycetes
- Orden: Boletales
- Familia: Paxillaceae
- Género: Paxillus
Nombres comunes
- Almindelig netbladhat (DAN)
- Brown Rollrim (ENG)
- Brown Rollrim (ENG)
- Brown Rollrim (ENG)
- Kahler Krempling (DEU)
- Paxille enroulé, Paxille à bords enroulés, Paxille involuté, Bolet à lamelles, Chanterelle brune (FRA)
- Paxilo enrollado (SPA)
- Seta enrrollada (SPA)
- gewone krulzoom (NLD)
- orri-onddo hiltzaile (EUS)
- orri-onddo hiltzaile (EUS)
- orri-onto hiltzailea (EUS)
- paxilo en forma dena, paxilo enrollado (SPA)
- paxilo enrollado (SPA)
- paxilo enrollado (SPA)
- pulkkosieni (FIN)
- seta enrollada (SPA)
- seta enrollada (SPA)
- Brown Roll-rim (ENG)
- Brown Roll-rim (ENG)
Sinónimos
Paxilo enrollado, rollrimInformación adicional (GBIF)
Datos obtenidos de GBIF. Uso sujeto a términos y condiciones de GBIF.
Información adicional (Catalogue of Life)
Nombre científico: Paxillus involutus (Batsch) Fr.
Rango taxonómico: Species
Ambiente: terrestrial
Fuente científica: Kew Mycology 2024
Más información: Ver en Index Fungorum
Otras fichas destacadas
© 2026 AMIVALL - Cardenete (Cu). - Política de privacidad, Aviso legal